ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Το φαινόμενο της υφαλμύρωσης στις παράκτιες περιοχές. Εξαιτίας της άντλησης νερού από τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα που χρησιμοποιείται για γεωργικούς σκοπούς, το θαλασσινό νερό εισέρχεται στο υπέδαφος με αποτέλεσμα να μολύνει τόσο αυτό όσο και το υπόγειο νερό. Η μόλυνση της θάλασσας που οφείλεται στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Εξαιτίας της έντονης τουριστικής ανάπτυξης έχουν κτιστεί κατά μήκος του παραλιακού μετώπου ξενοδοχειακές μονάδες, εστιατόρια κ.τ.λ., που εκτός από τα σκουπίδια

που παράγουν, διώχνουν τα λύματά τους στη θάλασσα. Επιπλέον, οι λουόμενοι δείχνουν να μη σέβονται το φυσικό περιβάλλον αφού πετάνε τα σκουπίδια κατά μήκος της ακτής. Ακόμα τα φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται για γεωργικούς σκοπούς ρυπαίνουν τη θάλασσα. Παρατηρείται επίσης καταπάτηση της παράκτιας ζώνης. Πολλές αυθαίρετες κατοικίες οικοδομούνται πολύ κοντά στη θάλασσα καθώς και χώροι εστίασης και αναψυχής αγνοώντας και καταπατώντας το φυσικό περιβάλλον και δημιουργώντας ιδιωτικές παραλίες με ελεγχόμενη πρόσβαση. Το πευκόδασος του Σχοινιά είναι μία περιοχή φυσικού κάλλους η οποία όμως αλλοιώνεται από την ανθρώπινη επέμβαση. Καταλύματα που εξυπηρετούν τους τουρίστες, καθώς και οικιστικά σύνολα που οικοδομούνται από συνεταιρισμούς αυθαιρετούν και υπερβαίνουν τα νόμιμα όρια με αποτέλεσμα να αλλοιώνουν και να καταστρέφουν το τοπίο. Οι πυρκαγιές είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο Δήμος Μαραθώνα και ιδιαίτερα μετά την

καταστροφική πυρκαγιά το καλοκαίρι του 2009. Οι επιπτώσεις τους είναι καταστροφικές τόσο για τη χλωρίδα, την πανίδα, το έδαφος, τα υδατικά αποθέματα και τον αέρα όσο και για τον άνθρωπο. Η καταστροφή των δασών έχει ως συνέπεια πολλοί οικισμοί να απειλούνται από κατολισθήσεις και πλημμύρες. Οι καμένες δασικές εκτάσεις οδηγούν σε εσφαλμένες αλλαγές των χρήσεων γης, κυρίως σε οικιστικές. Τα χωράφια των αγροτών που κάηκαν μπορεί να οδηγηθούν σε εγκατάλειψη ή σε πώληση με αποτέλεσμα να υποστούν μετατροπή χρήσης, είτε για σκοπούς κατοικίας, είτε για χρήσεις εστίασης, αναψυχής κ.τ.λ.

Τέλος, στη λίμνη του Μαραθώνα, που είναι ένας από τους βασικούς τροφοδότες του Λεκανοπεδίου σε πόσιμο και αρδεύσιμο νερό, η επιφάνεια του νερού είναι γεμάτη με τοξίνες και βαρέα μέταλλα, προερχόμενα από τα αποκαΐδια των καταστροφικών πυρκαγιών. Προβλήματα από το κωπηλατοδρόμιο: Το οικοσύστημα της περιοχής έχει διαταραχθεί. Επίσης, στις κατοικίες που βρίσκονται κοντά στο κωπηλατοδρόμιο και

περιμετρικά του βιότοπου παρατηρήθηκαν φαινόμενα πλημμύρων και καθιζήσεων με αποτέλεσμα να υπάρχουν έντονες αντιδράσεις από τους κατοίκους της περιοχής. Τέλος, οικόπεδα που βρίσκονται εντός του άλλοτε αποξηραμένου υγροτόπου μετά τη διεκπεραίωση του κωπηλατοδρομίου κατακλύστηκαν με νερό με αποτέλεσμα να χάσουν την αξία τους.

Πολιτιστικό περιβάλλον:

Ο Δήμος Μαραθώνα είναι πλούσιος σε αρχαιολογικούς χώρους διάσπαρτους σε όλη του την έκταση. Οι χώροι αυτοί αποτελούν ένα λανθάνον δυναμικό για την περιοχή το οποίο όμως δεν προστατεύεται και δεν αξιοποιείται σωστά ούτος ώστε να γίνουν πόλος έλξης για παραθεριστές και πολιτιστικά κέντρα υπερτοπικού χαρακτήρα, τα οποία θα επιφέρουν

έσοδα στο Δήμο.

Η ρύπανση της θάλασσας έχει ως αποτέλεσμα την αλλοίωση των θαλάσσιων υδάτων, τη μείωση αλλά και εξαφάνιση κάποιες φορές διαφόρων ειδών ζώων και φυτών. Ακόμη η ριψη σκουπιδιών, αποβλήτων από γεωργικές δραστηριότητες και αστικών λυμάτων προκαλεί συχνά το φαινόμενο του ευτροφισμού, που έχει ως αποτέλεσμα την υπέρμετρη ανάπτυξη υδρόβιων φυτών και φυτοπλαγκτόν και μαζικούς θανάτους ψαριών από ασφυξία. Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα έχει ως άμεση συνέπεια την υποβάθμιση, ακόμη και τη ρύπανση του πόσιμου νερού. Γενικά, η ρύπανση των υδάτων απειλεί πολλά είδη ζώων και φυτών και τον άνθρωπο, στον οποίο φτάνουν πολλές τοξικές ουσίες μέσω της τροφικής αλυσίδας, επηρεάζοντας δυσμενώς την υγεία του. Η ρύπανση της θάλασσας θα επηρεάσει και οικονομικά την περιοχή, εξαιτίας της μείωσης του τουρισμού. Η δημιουργία ιδιωτικών ακτών με ελεγχόμενη πρόσβαση, παρόλο που δε θεωρείται νόμιμη ενέργεια, αποτρέπει τους λουόμενους, κυρίως μόνιμους κατοίκους να καταφεύγουν σε αυτές. Μέσω αυτών των παραλιών το περιβάλλον χάνει τη φυσικότητα του και προκαλείται η έντονη δυσαρέσκεια των ντόπιων. Η καταπάτηση των υπό προστασία περιοχών έχει ως αποτέλεσμα την αλλοίωση και την καταστροφή των τοπίων αυτών, τα οποία αποτελούν αξιοθέατα της περιοχής. Οι καταπατήσεις αυτές οφείλονται στις ελλείψεις νομικού καθορισμού και νομικού πλαισίου διαχείρισης των περιοχών αυτών. Επίσης η ύπαρξη πολλών εμπλεκόμενων φορέων (διάφοροι περιβαλλοντικοί σύνδεσμοι, ο Δήμος), που ουσιαστικά όμως δεν επεμβαίνουν, επιβαρύνει την κατάσταση. Οι επιπτώσεις των πυρκαγιών είναι καταστροφικές τόσο για τη χλωρίδα, την πανίδα, το έδαφος, τα υδατικά αποθέματα και τον αέρα όσο και για τον άνθρωπο (οικολογικές-περιβαλλοντικές, κοινωνικές, οικονομικές, αισθητικές επιπτώσεις). Η καταστροφή των δασών έχει ως συνέπεια πολλοί οικισμοί να απειλούνται από κατολισθήσεις και πλημμύρες. Οι καμένες δασικές εκτάσεις οδηγούν σε εσφαλμένες αλλαγές των χρήσεων γης. Τα χωράφια των αγροτών που κάηκαν μπορεί να οδηγηθούν σε εγκατάλειψη ή σε πώληση με αποτέλεσμα να υποστούν μετατροπή χρήσης, είτε για σκοπούς κατοικίας, είτε για χρήσεις εστίασης, αναψυχής κ.τ.λ. Ορισμένες από αυτές τις επιπτώσεις είναι: η εξαφάνιση πρασίνου, η καταστροφή και διατάραξη οικολογικής ισορροπίας, η καταστροφή καταφυγίου χλωρίδας και πανίδας, η καταστροφή βιοποικιλίας, η διάβρωση του εδάφους και δημιουργία χειμάρρων και πλημμύρων που συμπαρασύρουν τα πάντα στο διάβα τους και καταστρέφουν ανθρώπινες περιουσίες, η μείωση υπογείων νερών, επιπτώσεις στο κλίμα, η απώλεια αισθητικής και οπτικής ομορφιάς με όλα τα δυσμενή επακόλουθα της ψυχικής και πνευματικής διατάραξης του ανθρώπου και η απώλεια ανθρωπίνων ζωών και περιουσιών. Η υφαλμύρωση του νερού οφείλεται στην υπεράντληση των υδάτων και στη διείσδυση της θάλασσας στους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες, με αποτέλεσμα τη μετατροπή του γλυκού νερού σε υφάλμυρο. Πρόκειται στην πραγματικότητα για μία μορφή ρύπανσης των υπόγειων νερών. Η υφαλμύρωση είναι ένα ιδιαίτερα σοβαρό περιβαλλοντικό πρόβλημα, καθώς το υφάλμυρο νερό δεν είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί από τον άνθρωπο. Τα υπόγεια υφάλμυρα νερά είναι ακατάλληλα δηλαδή, για πόση αλλά και για άρδευση. Επιπλέον η υφαλμύρωση είναι μεγάλο πρόβλημα γιατί υποβαθμίζει την ποιότητα των εδαφών και σε ακραίες περιπτώσεις ενδέχεται τα χωράφια να γίνουν εντελώς άγονα.

Πολιτιστικό περιβάλλον:

Οι αρχαιολογικοί χώροι απειλούνται με καταστροφή από την απερίσκεπτη ανθρώπινη επέμβαση.

ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΑΠΑΘΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΑΝΑ

Στο χώρο των ανασκαφών του Βρανά στο Μαραθώνα, κοντά στο μεσοελλαδικό νεκροταφείο, στους

πρόποδες του βουνού Αγριελίκι, βρίσκεται το Μουσείο Μαραθώνα. Κατασκευάστηκε με δαπάνη του

φιλάρχαιου επιχειρηματία Ευγένιου Παναγόπουλου, εγκαινιάστηκε τον Ιούλιο του 1975 και φιλοξενεί

ευρήματα των ανασκαφών της ευρύτερης περιοχής. Το Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα, πρόσφατα

ανακαινισμένο (2004) με υποδομές φιλοξενεί ενδιαφέροντα εκθέματα όπως :

•Νεολιθική κεραμική από το Σπήλαιο του Πανός

•Πρωτοκυκλαδική κεραμική από το Πρωτοελλαδικό Νεκροταφείο στη θέση Τσέπι - Μαραθώνα.

•Κεραμική Γεωμετρικών έως Κλασικών χρόνων απο το Μαραθώνα και την ευρύτερη περιοχή.

•Τμήματα από το Τρόπαιο της Μάχης Μαραθώνα

•Επιτύμβια ανάγλυφα της περιοχής Μαραθώνα (4ος αιώνας π.Χ) και των Ρωμαϊκών Χρόνων.

•Αναθηματικές επιγραφές του Μαραθώνα

•Ανάγλυφα πορτρέτα και επιγραφές της οικίας του Ηρώδη Αττικού (2ος αιώνας μ.Χ)

•Αγάλματα και αρχιτεκτονικά τμήματα του μοναδικού για την Αττική Αιγυπτιακού Ιερού της Μπρεξίζας (2ος

αιώνας μ.Χ)

Μεσοελλαδικοί τύμβοι στο Βρανά:

Ένα από τα σημαντικότερα νεκροταφεία της περιοχής είναι του Βρανά, μεσοελλαδικής περιόδου (2000-1600 π.Χ.). Αποτελείται από επτά ταφικούς τύμβους, οι τέσσερις εκ των οποίων ερευνήθηκαν από τον Σπ. Μαρινάτο (1970-1972) και έφεραν στο φως αγγεία και κτερίσματα που εκτίθενται στο Μουσείο του

Μαραθώνα. Το μεσοελλαδικό νεκροταφείο βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το Μουσείο του Μαραθώνα.

Μυκηναϊκός θολωτός τάφος στο Βρανά:

Σε απόσταση 400 μ. από το μεσοελλαδικό νεκροταφείο του Βρανά σώζεται πλήρης θολωτός μυκηναϊκός τάφος εσωτερικού μήκους 7,20 μ., αναστηλωμένος και στεγασμένος. Στο εσωτερικό του βρέθηκαν χρυσό αγγείο και κύπελλο, καθώς επίσης και τάφος με δύο σκελετούς αλόγων σε πλάγια στάση. Ο θολωτός τάφος του Μαραθώνα είναι μια σπάνια ταφική κατασκευή στην Αττική και χρονολογείται στο 1450-1380 π.Χ. Είχε ερευνηθεί το 1933-1935 από τον καθηγητή Γ. Σωτηριάδη και αναστηλώθηκε το 1958.

Το έργο Μαραθώνα εντάχθηκε στο Τ.Δ.Π.Ε.Α.Ε (Ταμείο Διαχείρισης Πιστώσεων για την εκτέλεση Αρχαιολογικών έργων) τον Αύγουστο του 2001 και η Επιστημονική Επιτροπή συστάθηκε τον Οκτώβριο του 2001, με στόχο την υλοποίηση έργων ανάδειξης και ενοποίησης σε μνημεία και χώρους, που συμβολίζουν και προσδιορίζουν τον ιστορικό Τόπο του Μαραθώνα. Μνημεία, που εμφανίζουν ικανό βαθμό διατήρησης και στην πλειοψηφία τους παρέμεναν δυσνόητα, δυσπρόσιτα, είτε ακόμη και εντελώς άγνωστα στον επισκέπτη της περιοχής. Ο Τύμβος των Μαραθωνομάχων, το Τρόπαιο στη θέση Παναγία Μεσοσπορίτισσα, ο Κλασικός Τύμβος Πλαταιών και οι προϊστορικοί Τύμβοι στο Βρανά, ο

Μυκηναϊκός τάφος στον Αρνό, το Πρωτοελλαδικό νεκροταφείο στο Τσέπι, το Νεολιθικό Σπήλαιο Πανός, το Πύθιον και ο Μεσαιωνικός Πύργος στην Οινόη, το Αιγυπτιακό Ιερό και Βαλανείο του Ηρώδη του Αττικού στη Μπρεξίζα, η Πύλη αγροκτήματος Ηρώδη Αττικού και το αρχαιολογικό μουσείο, συνθέτουν το μωσαϊκό ενός δύσκολου και απαιτητικού έργου που προϋπέθετε την επίβλεψη διεπιστημονικής επιτροπής για να πραγματοποιηθεί. Η υλοποίηση του προγράμματος ξεκίνησε στις αρχές του 2002 με χρηματοδότηση από εθνικούς πόρους και το χρονοδιάγραμμά του συνδέθηκε με την τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων. Η Επιστημονική Επιτροπή έθεσε ως προτεραιότητα και ολοκλήρωσε τα έργα ανάδειξης στον Τύμβο Μαραθωνομάχων, την κατασκευή νέων στεγάστρων στο Βρανά και στο Τσέπι, την ανάκτηση του Τροπαίου, την ανάπλαση του αρχαιολογικού μουσείου και την ανάδειξη του

χώρου και της συνεχιζόμενης έρευνας στη Μπρεξίζα. Σήμερα εκτελείται νέο έργο στο Ιερό των Αιγυπτίων Θεών, με χρηματοδότηση του Γ΄ Κ.Π.Σ., ενώ παράλληλα η Επιτροπή μελετά επεμβάσεις και στους λοιπούς χώρους ευθύνης της.

Ο Μαραθώνας παρουσιάζει ένα εξαιρετικό φυσικό τοπίο. Έχει τη μοναδική τεχνητή λίμνη της Αττικής

(φράγμα Μαραθώνος), πλούσιο πράσινο, εύφορο κάμπο και 12 χιλιόμετρα αμμώδους παραλίας στον

ιστορικό όρμο του Μαραθώνα. Η φύση προίκισε πλούσια τον Μαραθώνα και είναι αξιοσημείωτη η ποικιλία των φυσικών καλλονών, όπως το φαράγγι της Οινόης και το μοναδικό πευκόδασος με κουκουναριές, ένα από τα ελάχιστα της Μεσογείου και ο υδροβιότοπος του Σχοινιά (Εθνικό Πάρκο). Η Λίμνη του Μαραθώνα με το Εθνικό Πάρκο Σχοινιά ανήκουν στους δέκα εναπομείναντες υγρότοπους της Αττικής με εξέχουσα σημασία, λόγω της ποικιλότητας των ειδών που φιλοξενούν. Το Πεντελικό όρος, επίσης, το οποίο βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήματος περιοχής του Σχοινιά (1108μ.), αποτελεί πηγή οξυγόνου για τους κατοίκους της περιοχής και ολόκληρου του λεκανοπεδίου.

Εθνικό πάρκο χερσαίας και θαλάσσιας περιοχής Σχοινιά-Μαραθώνα

Το πευκόδασος του Σχοινιά είναι ένας σημαντικός φυσικός πόρος, χαρακτηρισμένος ως βιότοπος χλωρίδας και πανίδας. Αποτελεί ένα από τους ελάχιστους επίπεδους, ανοιχτούς και μη δομημένους χώρους της Αττικής. Η χερσόνησος της Κυνοσούρας έχει τρεις χαμηλού υψομέτρου κορυφές μεγίστου ύψους 92μ. Περιλαμβάνει θάμνους, μικρά φυτά και έχει διατηρήσει τη παρθενικότητα του με ελάχιστες επιδράσεις από τον άνθρωπο. Ο λόφος της Δρακονέρας αναπτύσσεται στα ανατολικά του υγροτόπου και η ψηλότερη του κορυφή φτάνει τα 242μ. Η Μακάρια πηγή βρίσκεται στο βορειοδυτικό πεδινό τμήμα. Πρόκειται για δύο λιμνοπηγές. Μετά το 1923 δημιουργήθηκε ένα κανάλι το οποίο απομακρύνει τα νερά της πηγής προς τη θάλασσα. Το δάσος της Κουκουναριάς και της Πεύκης αναπτύσσεται παράλληλα με την ακτή.

ΤΥΜΒΟΣ ΤΩΝ ΜΑΡΑΘΩΝΟΜΑΧΩΝ

Το σημαντικότερο σωζόμενο μνημείο της πεδιάδας του Μαραθώνα είναι ο Τύμβος των

Μαραθωνομάχων, ο Σωρός, όπως τον ονομάζει ακόμη η λαϊκή παράδοση. Πρόκειται για

ένα μνημείο ιστορικής σημασίας όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για ολόκληρο τον

κόσμο. Είναι ένας τύμβος χώματος ύψους 9μ. και διαμέτρου 50μ., που σκέπασε τα νεκρά

σώματα των 192 Αθηναίων που έπεσαν ηρωικά στη Μάχη του Μαραθώνα το 490π.Χ. με

τους Πέρσες. Στον τύμβο βρέθηκαν και κτερίσματα. Κάτω από το χώμα η ανασκαφική

έρευνα έχει ανακαλύψει το τεφροφόρο στρώμα της πυράς με τα αποτεφρωμένα οστά.

Μέσα στον Τύμβο βρέθηκαν και τα ίχνη του νεκρόδειπνου. Σύμφωνα με τα έθιμα, οι

νικητές περισυνέλεξαν τους νεκρούς από το πεδίο της μάχης, τους έθεσαν στην πυρά και

παρακάθισαν σε δείπνο για να τιμήσουν την ανδρεία τους. Έξω από τον Τύμβο οι

Αθηναίοι έφηβοι κατέθεταν κάθε χρόνο στεφάνους και πρόσφεραν θυσίες στη μνήμη των

νεκρών μαραθωνομάχων.

Τύμβος των Πλαταιών:

Στον Τύμβο των Πλαταιών, ύψους άνω των 3 μ. και διαμέτρου 30 μ., που ερευνήθηκε

μερικώς από το Σπ. Μαρινάτο σε ανασκαφές του 1970 βρέθηκαν 11 ταφές, από τις

οποίες οι δυο ήταν καύσεις. Ο Μαρινάτος , υπέθεσε ότι ο τύμβος ανήκει στους πεσόντες

Πλαταιείς στης μάχη του Μαραθώνα.

Ιερό Αιγυπτίων θεών και Ρωμαϊκό Βαλανείο στο έλος Μπρεξίζα:

Στην παραλία του Μαραθώνα, στα όρια του έλους Μπρεξίζα σώζονται δύο αρχαία οικοδομήματα του 2^ου μ.Χ. αιώνα , ενός ιερού Αιγυπτιακής θεότητας που ανασκάφηκε ο 1968 και ενός Βαλανείου της έπαυλης του Ηρώδη του Αττικού που ανασκάφηκε το 1978. Αγάλματα, στα οποία κυριαρχεί η μορφή της θεάς Ίσιδας και εντυπωσιακά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα συνθέτουν το ειδυλλιακό αρχαιολογικό τοπίο πλάι στη θάλασσα. Σε μικρή απόσταση από το Ιερό ανασκάφηκε το 1974 συγκρότημα μεγάλου βαλανείου (λουτρού). Η πολυτέλειά  του εντυπωσιάζει. Το βαλανείο διαθέτει χώρους για ζεστό και ψυχρό μπάνιο ενώ η κεντρική του δεξαμενή είναι επενδυμένη με λευκό μάρμαρο.

•«Η ίδρυση του ιερού και του βαλανείου στην Μπρέξιζα συμπίπτει με την εποχή της δράσης του Ηρώδη του  Αττικού στο Μαραθώνα. Σύμφωνα με τον Φιλόστρατο ο Ηρώδης είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του μεγάλη κτηματική περιουσία στον Μαραθώνα, τόπο καταγωγής αλλά και αγαπημένο τόπο διαμονής του. Η ιδιοκτησία του Ηρώδη εκτεινόταν από την Οινόη και την περιοχή της Αυλώνας προς τα Ανατολικά, στην  πεδιάδα του Μαραθώνα και έφτανε πιθανώς ως τη θάλασσα. Δεν αποκλείεται το συγκρότημα της Μπρεξίζας  να βρισκόταν μέσα στα όρια της ιδιοκτησίας του», σημειώνει αρχαιολόγος.

Οινόη:

Στην αρχαιότητα ο Δήμος Μαραθώνα χωριζόταν σε τέσσερις περιοχές: το Μαραθών, την Οινόη, την Τρικόρυνθο και την Προβάλινθο. Ερείπια της περιοχής αυτής ήρθαν στο φως μετά από ανασκαφές.

Αξιόλογα ευρήματα είναι το αγρόκτημα του Ηρώδου του Αττικού που ονομάζεται και «Μάντρα της Γριάς», το σπήλαιο του Πάνα και ένας Μεσσαιωνικός πύργος. Το Πύθιο της Οινόης είναι το Ιερό του Απόλλωνος Πυθίου και ανάγεται στην εποχή του Ηρώδου του Αττικού. Επίσης το 1972 ερευνήθηκε, από το Σπ. Μαρινάτο μεγάλο οικοδόμημα, αποτελούμενο από ορθογώνιο περιστύλιο διαστάσεων 13,6 Χ 17,3 μ. Η ατελής ανασκαφή δεν επιτρέπει τη συναγωγή ασφαλών συμπερασμάτων. Η λιθουργική εργασία των μαρμάρων τοποθετεί το έργο στην εποχή του Ηρώδου του Αττικού. Θεωρείται πιθανόν εγκοιμητήριο και συσχετίζεται με το Πύθιο. Κοντά στο Πύθιο του θεού Απόλλωνα στην Οινόη δεσπόζει ο επιβλητικός μεσαιωνικός πύργος. Λέγεται ότι ήταν εξοχική κατοικία της οικογένειας Δελαρός. Χτίστηκε περίπου το 1250 μ.Χ. από τον Όθωνα Δελαρός, ιδρυτή του ελληνικού κλάδου του ομώνυμου οίκου ευγενών της Βουργουνδίας, που κατήλθε στην Ελλάδα για καθυπόταξη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και έλαβε την Αττικοβοιωτία, αναγορευόμενος σε «κύριο των Αθηνών». Επίσης, ΒΔ της Οινόης, όπως αναφέραμε και πιο πάνω σώζεται η λεγόμενη «Μάνδρα της Γριάς» ένας περίβολος περιμέτρου 3.300 μ., ο οποίος περιέκλειε το αγρόκτημα που είχε προσφέρει ο Ηρώδης στη γυναίκα του Ρηγίλλα. Μέσα σ’ αυτό υπήρχαν οικήματα, εγκαταστάσεις και πιθανότατα η έπαυλή του. Η είσοδος ήταν μνημειακή, μια τοξωτή πύλη. Σώζονται επιγραφές, στήλες και προτομές. Παρ’ όλο που ο Ηρώδης είχε ζητήσει να ταφεί στο Μαραθώνα που τόσο αγαπούσε, οι μαθητές του πήραν το σώμα του και το

έθαψαν στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Το σπήλαιο έχει δύο εισόδους και το κοίλωμα του έχει μήκος 75 μ. και πλάτος 15 μ. Μέσα στο σπήλαιο σχηματίζονται 5 μεγάλες αίθουσες με σταλακτίτες και σταλαγμίτες σε αποχρώσεις λευκού, γαλάζιου και κόκκινου χρώματος. Το σπήλαιο ερευνήθηκε μερικώς το 1958 και από τότε παραμένει κλειστό.

Παναγία Μεσοσπορίτισσα-Τρόπαιον:

Το τρόπαιο της Μάχης του Μαραθώνα είναι ένα μνημείο της αρχαιότητας κατασκευασμένο από λευκό μάρμαρο. Ένα Ιωνικό κιονόκρανο κοσμεί την άνω επιφάνειά του με τραπεζιόσχημο κοίλωμα για την τοποθέτηση μαρμάρινου αγάλματος ίσως της Νίκης. Ορισμένα από τα αρχιτεκτονικά του μέλη χρησιμοποιήθηκαν για τη ανέγερση Μεσαιωνικού Πύργου κοντά στην Παναγία τη Μεσοσπορίτισσα. Από πλευράς τεχνοτροπίας η Παναγία η Μεσοσπορίτισσα, προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση για την οροφή του ναού που αποτελείται από λεπτούς ξύλινους κορμούς.

Πρωτοελλαδικό νεκροταφείο στο Τσέπι:

Στην περιοχή Τσέπι , στους πρόποδες του μικρού βουνού Κοτρώνι, βρέθηκε νεκροταφείο της Πρωτοελλαδικής περιόδου. Οι τάφοι διατάσσονται παράλληλα μεταξύ τους και έχουν σχήμα ορθογώνιο ή κυκλικό. Συστηματικές ανασκαφές έγιναν από τους Σ. Μαρινάτο στο διάστημα 1970-1972 και από την Μ. Παντελίδου-Γκόφα από το 1998 ως το 2001. Από τα πολυάριθμα ευρήματα που βρέθηκαν στους τάφους προκύπτει , πως το νεκροταφείο αυτό το χρησιμοποιούσαν κάτοικοι των νησιών των Κυκλάδων, που για εμπορικούς λόγους είχαν εγκατασταθεί στην Ανατολική Αττική.

Πλάσι:

Στο Πλάσι βρέθηκαν λείψανα από οικισμούς της Νεολιθικής και Ρωμαϊκής εποχής.

Αρχαιολογικός χώρος Ραμνούντος:

Στα όρια του Δήμου Μαραθώνα και του Γραμματικού εκτείνεται ο αρχαιολογικός xώρος του

Ραμνούντος – ο καλύτερα διατηρημένος αρχαίος δήμος της Αττικής. Ήταν δήμος της Ατλαντίδος φυλής και στην περιφέρειά του περιλαμβανόταν εκτός από τα δασωμένα βουνά και μια εύφορη μικρή πεδιάδα που σήμερα ονομάζεται Λιμικό και που το νότιο τμήμα της φτάνει στο Κάτω Σούλι. Έχουν αποκαλυφθεί δύο ιερά - το ιερό της αυστηρής θεάς Νέμεσης, συνδεδεμένο με τα μεγαλύτερα ονόματα της κλασικής τέχνης του Φειδία και του Αγορακρίτου - και το ιερό του ιαματικού θεού Αμφιαράου. Σώζεται το παραθαλάσσιο φρούριο, οχυρό της Αθήνας για μεγάλες χρονικές περιόδους, ταφικά μνημεία και οικείς. Οι ανασκαφικές έρευνες συνεχίζονται.

ΟΛΥΜΠΙΑΚΟ ΚΩΠΛΑΤΟΔΡΟΜΙΟ ΣΧΟΙΝΙΑ

Το Ολυμπιακό Κωπηλατοδρόμιο Σχοινιά βρίσκεται κοντά στο Μαραθώνα και αποτελεί τμήμα του Εθνικού Πάρκου του Σχοινιά. Το κύριο μέρος της λίμνης έχει τις κατάλληλες υποδομές για να φιλοξενήσει αγώνες Κωπηλασίας και Κανόε/Καγιάκ. Διαθέτει την πιο εξελιγμένη υποδομή διεθνών προδιαγραφών για τη διεξαγωγή των αγώνων. Επίσης, η εγκατάσταση δίνει τη δυνατότητα να φιλοξενηθούν δραστηριότητες και προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και έρευνας, καθώς και λειτουργίες που σχετίζονται με τις αρχές βιώσιμης ανάπτυξης και διατήρησης της περιοχής του Σχινιά.

Η κύρια λίμνη μήκους 2,2χλμ. συνδέεται με μία δεύτερη βοηθητική λίμνη, η οποία κατά την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων χρησιμοποιήθηκε για προπόνηση και προθέρμανση των αθλητών. Η συνολική υδάτινη επιφάνεια της εγκατάστασης είναι περίπου 470 στρέμματα, ενώ το Ολυμπιακό Κωπηλατοδρόμιο Σχοινιά διαθέτει κερκίδες 1.000 θέσεων.

Ο Δήμος Μαραθώνα ανήκει στην χωροταξική υποενότητα της Βορείου Αττικής με έδρα το Καπανδρίτι. Είναι από τους πιο ιστορικούς δήμους της Ελλάδας  παγκοσμίως, καθώς έγινε γνωστός από την ομώνυμη μάχη το Σεπτέμβριο του 490 π.Χ. μεταξύ Αθηναίων (Πλαταιών) και Περσών. Τα διοικητικά του όρια καθορίζονται βόρεια από τις κοινότητες Γραμματικού και Βαρνάβα, ανατολικά από την ακτογραμμή, νότια από το Δήμο της Νέας Μάκρης και δυτικά από τον ορεινό όγκο Πεντέλης και τα όρια της Λίμνης του Μαραθώνα. Έχει συνολική έκταση 97 Km2 .Ο πληθυσμός του δήμου είναι 8.882 κάτοικοι. Ο δήμος του Μαραθώνα είναι ένας από τους πιο ιστορικούς δήμους της Ελλάδας παγκοσμίως. Πήρε την ονομασία του από τον τοπικό ήρωα Μάραθο. Αργότερα (στην αρχαιότητα), στην ευρύτερη περιφέρεια του Μαραθώνα ιδρύθηκαν και οι πόλεις Προβάλινθος, Οινόη και Τρικόρυθος, οι οποίες μαζί με το Μαραθώνα αποτέλεσαν την Τετράπολη της Αττικής. Ο πρώτος δήμος ο επονομαζόμενος «Μαραθών» ήταν ο πιο αξιόλογος καθώς σε αυτόν ανήκε ο συνοικισμός της παραλίας και εκτεινόταν μέχρι την περιοχή του Βρανά. Έγινε γνωστός από την ομώνυμη μάχη το Σεπτέμβριο του 490 π.Χ. Μετά την κατάληψη και την καταστροφή της Ερέτριας ο περσικός στρατός υπό τον Δάτι με διοικητή του στόλου τον Αρταφέρνη, διέπλευσε τον νότιο Ευβοϊκό και αποβιβάστηκε στην παραλία του Μαραθώνα, κατά μήκος του σημερινού Σχοινιά, όπου και στρατοπέδευσε. Κατά τον Ηρόδοτο, οι Πέρσες διάλεξαν αυτή τη θέση για να αποβιβασθούν και να στρατοπεδεύσουν έπειτα από συμβουλή του Ιππία, του εξόριστου γιου του τυράννου Πεισιστράτου ο όποιος συνόδευε τους εισβολείς. Πίστευε ο Ιππίας , ότι ο γεωργικός πληθυσμός της περιοχής του Μαραθώνος θα τον δεχόταν ευνοϊκά, επειδή οι εκεί αγρότες διατηρούσαν ακόμη αγαθές αναμνήσεις από τη διακυβέρνηση των Πεισιστρατιδών. Εκτός αυτού η μεγάλη πεδιάδα βοηθούσε στις κινήσεις και τους ελιγμούς του περσικού ιππικού , που θα λάμβανε μέρος στη σύγκρουση με τους Αθηναίους. Οι Πέρσες σκόπευαν να διασχίσουν την Αττική και να πολιορκήσουν την Αθήνα. Οι Αθηναίοι έπειτα από πρόταση του Μιλτιάδη, ενεργώντας παράτολμα, κινήθηκαν εναντίον τους. Έσπευσαν να τους αντιμετωπίσουν αποφασισμένοι να σταματήσουν εκεί τον εισβολέα. Οι μόνοι που συνέτρεξαν ήταν οι Πλαταιείς, οι οποίοι έσπευσαν να βοηθήσουν με 1.000 στρατιώτες. Η αθηναϊκή δύναμη συνολικά έφτασε τους 10.000 άνδρες και την διοικούσαν οι δέκα στρατηγοί, μεταξύ των οποίων και ο Μιλτιάδης. Η μάχη έληξε, μέσω του μεγαλοφυούς σχεδίου του στρατηγού Μιλτιάδη με νίκη των Ελλήνων και σήμανε το τέλος της πρώτης ουσιαστικής απόπειρας της Περσικής αυτοκρατορίας, επί βασιλείας Δαρείου Α' να υποτάξει τις πόλεις της ηπειρωτικής Ελλάδας. Στον τύμβο του Μαραθώνα

κάηκαν και ενταφιάστηκαν οι Αθηναίοι νεκροί μαζί με τα κτερίσματα που οι συγγενείς τους είχαν φέρει. Η νίκη του Μαραθώνα διέλυσε το μύθο του αήττητου των Περσών και απέτρεψε την παλινόρθωση της τυραννίας. Εξαιτίας αυτής της μάχης δημιουργήθηκαν και διασώθηκαν πολλοί

αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία παγκόσμιας εμβέλειας και ύψιστης πολιτισμικής κληρονομιάς (Τύμβος των Μαραθονομάχων, Τύμβος των Πλαταιών). Από το Μαραθώνα προέρχονται οι όροι  Μαραθωνοδρόμος και Μαραθώνιος, καθώς τη νίκη του Μαραθώνα ανήγγειλε στους Αθηναίους ο

Φειδιππίδης αφού διένυσε τρέχοντας την απόσταση Μαραθώνα-Αθήνα. Τίποτα δεν προδίδει σήμερα στον κάμπο του Μαραθώνα τη μεγάλη μάχη του 490 π.Χ. Σε ανάμνηση του θρυλικού κατορθώματος του Αθηναίου οπλίτη καθιερώθηκε το αγώνισμα του Μαραθώνιου Δρόμου στους νεότερους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Εντός των ορίων του Δήμου Μαραθώνα

βρίσκονται οι οικισμοί :

•Μαραθών

•Κάτω Σούλι

•Άνω Σούλι

•Σκιτζίζα – Αρμένι – Τύμβος

•Βρανάς

•Γκράβα

•Μαραθών – Κοτρώνι

•Άγιος Παντελεήμων

•Βόθων

•Ριζάρι – Χάνι

•Άνω Σχoινιάς

•Σχοινιάς

•Συν. Πολυτέκνων

•Συν. Δικαστικών Υπαλλήλων

•Δαφνίζα

•Αγία Μαρίνα

•Μάραθων - Συνοικισμός

•Μάραθων – Προμηθεύς

•Πάντειος Πολιτεία

•Τύμβος - Βαλάρια

•Μάραθων – Σουφάνι

•Δικαστικών Εισαγγελέων

•Αύρα

Οι σημαντικότεροι πληθυσμιακά οικισμοί του Δήμου Μαραθώνα είναι οι οικισμοί Μαραθώνα,

Καλεντζίου, Άνω Σουλίου, Κάτω Σουλίου και Αγίου Παντελεήμονος.

 Στο Δήμο Μαραθώνα οι επικρατούσες χρήσεις γης είναι:

Η Α’ κατοικία: Η Α’ κατοικία συναντάται στους διάσπαρτους οικισμούς στο σύνολο της έκτασης του Δήμου οι οποίοι βρίσκονται εντός των ορίων του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου.  Β’ Κατοικία (παραθεριστική κατοικία): Η ανάπτυξη του τουρισμού στο Δήμο οφείλεται στην ακτογραμμή που τοποθετείται Ανατολικά της περιοχής και αποτελεί πόλο έλξης για χιλιάδες παραθεριστές ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες. Ο Σχοινιάς, χαρακτηρισμένος ως υγροβιότοπος, με το εξαιρετικής ομορφιάς πευκόδασος κατά μήκος της ακτής προσελκύει πολλούς επισκέπτες που επιλέγουν τον οικοτουρισμό, ως ένα εναλλακτικό τρόπο διακοπών. Ως εκ τούτου οι παραθεριστικές κατοικίες κατέχουν ένα σημαντικό ποσοστό του δομημένου χώρου. Οι τουριστικές εγκαταστάσεις κατά μήκος της ακτογραμμής: Εξαιτίας της τουριστικής ανάπτυξης της περιοχής, κατά μήκος του παραλιακού μετώπου έχουν ανεγερθεί πολλές τουριστικές εγκαταστάσεις, ταβέρνες, κυλικεία, ξενοδοχεία που εξυπηρετούν τους τουρίστες που επισκέπτονται το Μαραθώνα κατά τους καλοκαιρινούς, κυρίως, μήνες. Οι αρχαιολογικοί χώροι: Ο Τύμβος των Μαραθωνομάχων, ο Τύμβος των Πλαταιών, προϊστορικοί τάφοι και οικισμοί της Νεολιθικής ως της Ρωμαϊκής εποχής είναι μόνο μερικά παραδείγματα των πλούσιων ευρημάτων που έχουν έρθει στο φως των ανασκαφικών ερευνών. Η Γεωργική Γη: Η μεγάλη γεωργική ανάπτυξη που παρατηρείται οφείλεται στη γεωμορφολογία (μεγάλες πεδινές εκτάσεις-κάμπος του Μαραθώνα) αλλά και στον πλούσιο υδροφόρο ορίζοντα της περιοχής. Παρόλα αυτά ο τουρισμός έχει λειτουργήσει σε βάρος της γεωργίας αφού μεγάλες εκτάσεις γης οικοδομούνται για να εξυπηρετήσουν τους τουρίστες που επισκέπτονται την περιοχή. Οι εκτάσεις περιαστικού πρασίνου: Ο Μαραθώνας είναι μία περιοχή με φυσικό πλούτο με παράδειγμα τον βιότοπο και το Πευκόδασος του Σχοινιά, ένα εξαιρετικής ομορφιάς τοπίο καθώς και το Πεντελικό όρος το οποίο αποτελεί πνεύμονα πρασίνου και φυσικού κάλλους για

την περιοχή.

H ΛΙΜΝΗ ΤΟΥ ΜΑΡΑΘΩΝΑ

Η λίμνη του Μαραθώνα υπάγεται στα διοικητικά όρια του Καπανδριτίου και είναι ένα τοπίο απαράμιλλης ομορφιάς, πλούσιο σε πεύκα και γραφικά δρομάκια. Η έκταση ανήκει και αξιοποιείται από την ΕΥΔΑΠ. Πρόκειται για μία τεχνητή λίμνη που δημιουργήθηκε με σκοπό τη συγκέντρωση νερού για την ύδρευση της Αθήνας. Σχηματίσθηκε από την ανέγερση του Φράγματος του Μαραθώνα στη συμβολή των χειμάρρων Χαράδρου και Βαρνάβα και σε απόσταση μερικών χιλιομέτρων από την κωμόπολη Μαραθώνας Αττικής. Η Λίμνη του Μαραθώνα ήταν το κυριότερο απόθεμα νερού για την ύδρευση της Αθήνας από το 1931 μέχρι το 1959. Το 1959 άρχισε να λειτουργεί σύνδεση παροχής από τη λίμνη Υλίκη, ενώ από το 1981 το περισσότερο νερό για την ύδρευση της ελληνικής πρωτεύουσας προέρχεται από την τεχνητή Λίμνη του Μόρνου. Σήμερα πλέον όλο το νερό της Λίμνης Μαραθώνα δεν θα επαρκούσε παρά μόνο για λίγες ημέρες υδροδοτήσεως της Αθήνας. Η έκταση της λίμνης με το νερό στο ύψος του υπερχειλιστή είναι 2,45 τετρ.χιλιόμετρα (2450 στρέμματα) και το μέγιστο βάθος της είναι 54 μέτρα. Η Λίμνη του Μαραθώνα με το Εθνικό Πάρκο Σχοινιά ανήκουν στους δέκα εναπομείναντες υγρότοπους της Αττικής με εξέχουσα σημασία, λόγω της ποικιλότητας των ειδών που φιλοξενούν. Σήμερα η επιφάνεια του νερού είναι γεμάτη με τοξίνες και βαρέα μέταλλα προερχόμενα από τα αποκαΐδια της καταστροφικής πυρκαγιάς του Αυγούστου. Στην επιφάνεια του νερού της λίμνης που είναι ένας από τους βασικούς τροφοδότες του Λεκανοπεδίου σε πόσιμο και αρδεύσιμο νερό, έχουν εναποτεθεί ήδη τέφρα και αποκαΐδια.