ΤΥΜΒΟΣ ΤΩΝ ΜΑΡΑΘΩΝΟΜΑΧΩΝ

Το σημαντικότερο σωζόμενο μνημείο της πεδιάδας του Μαραθώνα είναι ο Τύμβος των

Μαραθωνομάχων, ο Σωρός, όπως τον ονομάζει ακόμη η λαϊκή παράδοση. Πρόκειται για

ένα μνημείο ιστορικής σημασίας όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για ολόκληρο τον

κόσμο. Είναι ένας τύμβος χώματος ύψους 9μ. και διαμέτρου 50μ., που σκέπασε τα νεκρά

σώματα των 192 Αθηναίων που έπεσαν ηρωικά στη Μάχη του Μαραθώνα το 490π.Χ. με

τους Πέρσες. Στον τύμβο βρέθηκαν και κτερίσματα. Κάτω από το χώμα η ανασκαφική

έρευνα έχει ανακαλύψει το τεφροφόρο στρώμα της πυράς με τα αποτεφρωμένα οστά.

Μέσα στον Τύμβο βρέθηκαν και τα ίχνη του νεκρόδειπνου. Σύμφωνα με τα έθιμα, οι

νικητές περισυνέλεξαν τους νεκρούς από το πεδίο της μάχης, τους έθεσαν στην πυρά και

παρακάθισαν σε δείπνο για να τιμήσουν την ανδρεία τους. Έξω από τον Τύμβο οι

Αθηναίοι έφηβοι κατέθεταν κάθε χρόνο στεφάνους και πρόσφεραν θυσίες στη μνήμη των

νεκρών μαραθωνομάχων.

Τύμβος των Πλαταιών:

Στον Τύμβο των Πλαταιών, ύψους άνω των 3 μ. και διαμέτρου 30 μ., που ερευνήθηκε

μερικώς από το Σπ. Μαρινάτο σε ανασκαφές του 1970 βρέθηκαν 11 ταφές, από τις

οποίες οι δυο ήταν καύσεις. Ο Μαρινάτος , υπέθεσε ότι ο τύμβος ανήκει στους πεσόντες

Πλαταιείς στης μάχη του Μαραθώνα.

Ιερό Αιγυπτίων θεών και Ρωμαϊκό Βαλανείο στο έλος Μπρεξίζα:

Στην παραλία του Μαραθώνα, στα όρια του έλους Μπρεξίζα σώζονται δύο αρχαία οικοδομήματα του 2^ου μ.Χ. αιώνα , ενός ιερού Αιγυπτιακής θεότητας που ανασκάφηκε ο 1968 και ενός Βαλανείου της έπαυλης του Ηρώδη του Αττικού που ανασκάφηκε το 1978. Αγάλματα, στα οποία κυριαρχεί η μορφή της θεάς Ίσιδας και εντυπωσιακά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα συνθέτουν το ειδυλλιακό αρχαιολογικό τοπίο πλάι στη θάλασσα. Σε μικρή απόσταση από το Ιερό ανασκάφηκε το 1974 συγκρότημα μεγάλου βαλανείου (λουτρού). Η πολυτέλειά  του εντυπωσιάζει. Το βαλανείο διαθέτει χώρους για ζεστό και ψυχρό μπάνιο ενώ η κεντρική του δεξαμενή είναι επενδυμένη με λευκό μάρμαρο.

•«Η ίδρυση του ιερού και του βαλανείου στην Μπρέξιζα συμπίπτει με την εποχή της δράσης του Ηρώδη του  Αττικού στο Μαραθώνα. Σύμφωνα με τον Φιλόστρατο ο Ηρώδης είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του μεγάλη κτηματική περιουσία στον Μαραθώνα, τόπο καταγωγής αλλά και αγαπημένο τόπο διαμονής του. Η ιδιοκτησία του Ηρώδη εκτεινόταν από την Οινόη και την περιοχή της Αυλώνας προς τα Ανατολικά, στην  πεδιάδα του Μαραθώνα και έφτανε πιθανώς ως τη θάλασσα. Δεν αποκλείεται το συγκρότημα της Μπρεξίζας  να βρισκόταν μέσα στα όρια της ιδιοκτησίας του», σημειώνει αρχαιολόγος.

Οινόη:

Στην αρχαιότητα ο Δήμος Μαραθώνα χωριζόταν σε τέσσερις περιοχές: το Μαραθών, την Οινόη, την Τρικόρυνθο και την Προβάλινθο. Ερείπια της περιοχής αυτής ήρθαν στο φως μετά από ανασκαφές.

Αξιόλογα ευρήματα είναι το αγρόκτημα του Ηρώδου του Αττικού που ονομάζεται και «Μάντρα της Γριάς», το σπήλαιο του Πάνα και ένας Μεσσαιωνικός πύργος. Το Πύθιο της Οινόης είναι το Ιερό του Απόλλωνος Πυθίου και ανάγεται στην εποχή του Ηρώδου του Αττικού. Επίσης το 1972 ερευνήθηκε, από το Σπ. Μαρινάτο μεγάλο οικοδόμημα, αποτελούμενο από ορθογώνιο περιστύλιο διαστάσεων 13,6 Χ 17,3 μ. Η ατελής ανασκαφή δεν επιτρέπει τη συναγωγή ασφαλών συμπερασμάτων. Η λιθουργική εργασία των μαρμάρων τοποθετεί το έργο στην εποχή του Ηρώδου του Αττικού. Θεωρείται πιθανόν εγκοιμητήριο και συσχετίζεται με το Πύθιο. Κοντά στο Πύθιο του θεού Απόλλωνα στην Οινόη δεσπόζει ο επιβλητικός μεσαιωνικός πύργος. Λέγεται ότι ήταν εξοχική κατοικία της οικογένειας Δελαρός. Χτίστηκε περίπου το 1250 μ.Χ. από τον Όθωνα Δελαρός, ιδρυτή του ελληνικού κλάδου του ομώνυμου οίκου ευγενών της Βουργουνδίας, που κατήλθε στην Ελλάδα για καθυπόταξη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και έλαβε την Αττικοβοιωτία, αναγορευόμενος σε «κύριο των Αθηνών». Επίσης, ΒΔ της Οινόης, όπως αναφέραμε και πιο πάνω σώζεται η λεγόμενη «Μάνδρα της Γριάς» ένας περίβολος περιμέτρου 3.300 μ., ο οποίος περιέκλειε το αγρόκτημα που είχε προσφέρει ο Ηρώδης στη γυναίκα του Ρηγίλλα. Μέσα σ’ αυτό υπήρχαν οικήματα, εγκαταστάσεις και πιθανότατα η έπαυλή του. Η είσοδος ήταν μνημειακή, μια τοξωτή πύλη. Σώζονται επιγραφές, στήλες και προτομές. Παρ’ όλο που ο Ηρώδης είχε ζητήσει να ταφεί στο Μαραθώνα που τόσο αγαπούσε, οι μαθητές του πήραν το σώμα του και το

έθαψαν στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Το σπήλαιο έχει δύο εισόδους και το κοίλωμα του έχει μήκος 75 μ. και πλάτος 15 μ. Μέσα στο σπήλαιο σχηματίζονται 5 μεγάλες αίθουσες με σταλακτίτες και σταλαγμίτες σε αποχρώσεις λευκού, γαλάζιου και κόκκινου χρώματος. Το σπήλαιο ερευνήθηκε μερικώς το 1958 και από τότε παραμένει κλειστό.

Παναγία Μεσοσπορίτισσα-Τρόπαιον:

Το τρόπαιο της Μάχης του Μαραθώνα είναι ένα μνημείο της αρχαιότητας κατασκευασμένο από λευκό μάρμαρο. Ένα Ιωνικό κιονόκρανο κοσμεί την άνω επιφάνειά του με τραπεζιόσχημο κοίλωμα για την τοποθέτηση μαρμάρινου αγάλματος ίσως της Νίκης. Ορισμένα από τα αρχιτεκτονικά του μέλη χρησιμοποιήθηκαν για τη ανέγερση Μεσαιωνικού Πύργου κοντά στην Παναγία τη Μεσοσπορίτισσα. Από πλευράς τεχνοτροπίας η Παναγία η Μεσοσπορίτισσα, προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση για την οροφή του ναού που αποτελείται από λεπτούς ξύλινους κορμούς.

Πρωτοελλαδικό νεκροταφείο στο Τσέπι:

Στην περιοχή Τσέπι , στους πρόποδες του μικρού βουνού Κοτρώνι, βρέθηκε νεκροταφείο της Πρωτοελλαδικής περιόδου. Οι τάφοι διατάσσονται παράλληλα μεταξύ τους και έχουν σχήμα ορθογώνιο ή κυκλικό. Συστηματικές ανασκαφές έγιναν από τους Σ. Μαρινάτο στο διάστημα 1970-1972 και από την Μ. Παντελίδου-Γκόφα από το 1998 ως το 2001. Από τα πολυάριθμα ευρήματα που βρέθηκαν στους τάφους προκύπτει , πως το νεκροταφείο αυτό το χρησιμοποιούσαν κάτοικοι των νησιών των Κυκλάδων, που για εμπορικούς λόγους είχαν εγκατασταθεί στην Ανατολική Αττική.

Πλάσι:

Στο Πλάσι βρέθηκαν λείψανα από οικισμούς της Νεολιθικής και Ρωμαϊκής εποχής.

Αρχαιολογικός χώρος Ραμνούντος:

Στα όρια του Δήμου Μαραθώνα και του Γραμματικού εκτείνεται ο αρχαιολογικός xώρος του

Ραμνούντος – ο καλύτερα διατηρημένος αρχαίος δήμος της Αττικής. Ήταν δήμος της Ατλαντίδος φυλής και στην περιφέρειά του περιλαμβανόταν εκτός από τα δασωμένα βουνά και μια εύφορη μικρή πεδιάδα που σήμερα ονομάζεται Λιμικό και που το νότιο τμήμα της φτάνει στο Κάτω Σούλι. Έχουν αποκαλυφθεί δύο ιερά - το ιερό της αυστηρής θεάς Νέμεσης, συνδεδεμένο με τα μεγαλύτερα ονόματα της κλασικής τέχνης του Φειδία και του Αγορακρίτου - και το ιερό του ιαματικού θεού Αμφιαράου. Σώζεται το παραθαλάσσιο φρούριο, οχυρό της Αθήνας για μεγάλες χρονικές περιόδους, ταφικά μνημεία και οικείς. Οι ανασκαφικές έρευνες συνεχίζονται.